{
  "آیین‌نامه اداره جلسات هیأت عمومی و هیأت‌های تخصصی دیوان عدالت اداری": {
    "articles": [
      {
        "article": "ماده ۱",
        "content": "اصطلاحات به کار رفته در این آیین‌نامه به شرح آتی است: الف ـ قانون: قانون تشکیلات و آیین‌دادرسی دیوان عدالت اداری، مصوب ۱۳۹۲. ب ـ رئیس دیوان: رئیس دیوان عدالت اداری. ج ـ معاون قضایی دیوان: معاون قضایی دیوان عدالت اداری در امور هیأت عمومی. د ـ هیأت عمومی: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، موضوع ماده ۸ قانون. ه ـ هیأت یا هیأت‌های تخصصی: هیأت یا هیأت‌های تخصصی، موضوع ماده ۸۴ قانون. و ـ مدیرکل یا اداره کل هیأت‌ها: مدیرکل یا اداره کل هیأت‌های تخصصی دیوان عدالت اداری. ز ـ مدیرکل یا اداره کل هیأت عمومی: مدیرکل یا اداره کل هیأت عمومی دیوان عدالت اداری. فصل دوم ـ هیأت‌های تخصصی بند اول ـ ترکیب و ساختار",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۲",
        "content": "هر یک از هیأت‌های تخصصی، مرکب از حداقل پانزده نفر از قضات دیوان عدالت اداری است که به‌موجب ابلاغ رئیس دیوان و با در نظر گرفتن تخصص و تجربه، به عضویت در این هیأت‌ها تعیین می‌شوند. رئیس دیوان می‌تواند حسب ضرورت، تعداد اعضاءی هیأت‌ها و نیز عناوین و تعداد آن‌ها را افزایش دهد.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۳",
        "content": "عضویت در هر یک از هیأت‌های تخصصی براساس تمایل و اولویت اعلامی توسط قضات خواهد بود و در صورت تکمیل حداقل نصاب قانونی از جهت تعداد اعضای لازم جهت تشکیل هر یک از هیأت‌ها، بنا به تشخیص رئیس دیوان و براساس اولویت اعلامی و همچنین تجربه و تخصص آنان در یکی از هیأت‌ها منصوب می‌شوند.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۴",
        "content": "هر هیأت تخصصی دارای رئیس، نایب رئیس و دبیر و منشی خواهد بود که رئیس دیوان آن‌ها را برای مدت یک سال تعیین می‌نماید و تمدید آن برای دوره های بعد نیز بلامانع خواهد بود. رئیس دیوان در جریان انتخاب رئیس نایب رئیس و دبیر هیأت تخصصی می‌تواند به طرق مقتضی با اعضای هیأت تخصصی مشورت کند مدیریت جلسات و نیز رعایت ترتیب مذاکرات به شرح مقررات این فصل بر عهده رئیس و در غیاب وی با نایب رئیس هیأت تخصصی می‌باشد.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۵",
        "content": "تنظیم گزارش جلسات و تصمیمات هیأت تخصصی بر عهده دبیر هیأت مذکور است و تنظیم و تدوین پیش‌نویس آراء و نظریات هیأت با رئیس یا یکی از اعضای اکثریت با انتخاب رئیس هیأت خواهد بود. تصمیمات هیأت‌های تخصصی، اعم از رأی به رد شکایت یا نظریات صادره در هر مورد باید در فرم مربوط صورتجلسه و توسط قضات عضو هیأت تخصصی که در جلسه حضور دارند، امضا شود. متن نهایی آراء و نظریات هیأت تخصصی حسب مورد به امضای رئیس یا نایب رئیس می‌رسد.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۶",
        "content": "منشی یکی از کارکنان اداری بوده و زیر نظر اداره کل هیأت‌ها انجام وظیفه می‌کند. بند دوم ـ ترتیب تشکیل جلسات هیأت تخصصی و رأی‌گیری",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۷",
        "content": "ارجاع پرونده به هیأت‌های تخصصی به عهده رئیس دیوان یا معاون قضایی دیوان خواهد بود.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۸",
        "content": "جلسات هیأت‌های تخصصی هر هفته یکبار برگزار می‌شود. در صورت ضرورت، تشکیل جلسات فوق‌العاده بنا به تشخیص رئیس هیأت و یا درخواست مدیرکل هیأت‌ها و تصویب رئیس هیأت، امکان‌پذیر خواهد بود. تبصره ـ به تشخیص رئیس دیوان، جلسات هیأت‌های تخصصی خارج از وقت اداری برگزار خواهد شد.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۹",
        "content": "پس از وصول پرونده به هیأت تخصصی، رئیس هیأت پرونده را جهت تهیه گزارش، به یکی از اعضاء ارجاع می‌کند. عضو مرجوع الیه موظف است حداکثر ظرف یکماه گزارش آن را تهیه و به رئیس تسلیم نماید تا به نوبت در دستور کار هیأت قرار گیرد. تبصره ـ چنانچه عضو هیأت تخصصی به هر دلیل نتواند ظرف مدت مقرر گزارش پرونده را تهیه و تسلیم نماید، مکلف است علت آن را در جلسه هیأت به اطلاع اعضای هیأت برساند. رئیس هیأت در این خصوص تصمیم لازم را اتخاذ خواهد کرد.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۱۰",
        "content": "منشی هیأت تخصصی حسب نظر رئیس هیأت مذکور، گزارش‌های واصله را به ترتیب وصول در دستور کار قرار می‌دهد. این گزارش‌ها پس از تأیید رئیس و در غیاب وی، نایب رئیس، حداقل سه روز قبل از تاریخ برگزاری جلسه از طریق سامانه الکترونیکی هیأت‌های تخصصی جهت مطالعه در دسترس اعضاء قرار می‌گیرد.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۱۱",
        "content": "در مواردی که به‌موجب قوانین موجود از جمله قانون تشکیل سازمان بازرسی کل کشور و ذیل ماده ۳۷ قانون و نیز مواردی که به تشخیص رئیس دیوان رسیدگی به شکایت در هیأت عمومی به صورت خارج از نوبت انجام می‌شود، رسیدگی خارج از نوبت شامل کلیه مراحل خواهد بود.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۱۲",
        "content": "حضور اعضاء در جلسات هیأت الزامی است و در صورت عذر باید مراتب در اسرع وقت ممکن و حداکثر یک روز قبل از تشکیل جلسه به طریق مقتضی به اداره کل هیأت‌ها اعلام شود. مدیرکل هیأت‌ها موظف است غیبت غیرموجه و تأخیر بیش از سه جلسه هر یک از اعضاء را جهت اقدام و تصمیم مقتضی به اطلاع رئیس دیوان یا معاون قضایی دیوان برساند.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۱۳",
        "content": "جلسات هیأت تخصصی با حضور دو سوم اعضاء رسمیت یافته و رسیدگی به موضوع تا زمان اعلام کفایت مذاکرات ادامه می‌یابد. رئیس و همچنین هر یک از اعضاء می‌تواند کفایت مذاکرات را پیشنهاد نماید که در این صورت، براساس رأی اکثریت قضات حاضر اتخاذ تصمیم خواهد شد. اعضای حاضر موظفند در رأی‌گیری شرکت نمایند.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۱۴",
        "content": "چنانچه رئیس دیوان معاون قضایی در امور هیأت عمومی و هیات‌های تخصصی رئیس هیأت تخصصی و یا اکثریت اعضای هیأت تخصصی حضور یک یا هر دو طرف شکایت و یا نمایندگان آنان یا کارشناسان ذیربط و یا سایر قضات دیوان را در جلسه هیأت تخصصی ضروری تشخیص دهند، به دستور رئیس یا نایب رئیس هیأت و با تعیین وقت از آنان جهت شرکت در جلسه و ادای توضیح دعوت می‌شود.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۱۵",
        "content": "در مورد درخواست ابطال آیین‌نامه‌ها و سایر نظامات و مقررات موضوع ماده۱۲ قانون، پس از قرائت شکایت شاکی و مستندات آن و همچنین پاسخ کتبی دستگاه طرف شکایت و در صورت لزوم استماع توضیحات و اظهارات طرفین یا نمایندگان قانونی آنان و نیز کارشناسان ذی‌ربط، به طریق زیر اقدام خواهد شد: الف ـ چنانچه نظر اکثریت مطلق اعضای حاضر در جلسه هیأت تخصصی بر ورود شکایت و ابطال مصوبه موضوع شکایت باشد، پرونده همراه با نظریه هیأت مذکور جهت طرح در هیأت عمومی دیوان، به اداره کل هیأت عمومی ارسال می‌شود. ب ـ درصورتی‌که نظر سه چهارم اعضای حاضر بر رد شکایت باشد، هیأت تخصصی رأی به رد شکایت صادر و از طریق اداره کل هیأت‌ها با بهره‌گیری از امکانات پایگاه اطلاع‌رسانی دیوان به اطلاع رئیس دیوان و قضات دیوان عدالت اداری می‌رسد تا چنانچه به آن معترض باشند ظرف بیست روز از تاریخ صدور رأی، اعتراض خود را با ذکر دلایل و مبانی مربوط، به هیأت تخصصی ذی‌ربط اعلام کنند. هیأت تخصصی نیز موظف است ضمن اظهارنظر، پرونده را از طریق اداره کل مذکور جهت اتخاذ تصمیم به هیأت عمومی ارسال نماید. ج ـ چنانچه نظر اکثریت کمتر از سه چهارم اعضاء بر رد شکایت باشد پرونده به همراه نظریه جهت طرح در هیأت عمومی به اداره کل هیأت عمومی ارسال می‌شود. د ـ چنانچه اکثریت هیأت تخصصی، موضوع شکایت را مشمول صلاحیت‌های هیأت‌عمومی دیوان به شرح ماده ۱۲ قانون تشخیص ندهد، پرونده همراه نظریه جهت طرح در هیأت عمومی به اداره کل هیأت عمومی ارسال می‌شود. در این صورت، هرگاه هیأت عمومی موضوع را در صلاحیت خود و قابل طرح تشخیص دهد، پرونده در اجرای ماده ۸۴ قانون جهت اقدام لازم به هیأت تخصصی مربوط اعاده و در صورت تأیید نظریه هیأت تخصصی، پرونده جهت اتخاذ تصمیم مقتضی به نظر رئیس دیوان می‌رسد. هـ ـ چنانچه هیأت تخصصی هر یک از مصوبات موضوع شکایت یا بخش‌هایی از یک یا چند مصوبه را مغایر با قانون و قابل ابطال تشخیص و در خصوص بعضی دیگر نظر به ردّ شکایت داشته باشد، ابتدا نسبت به مواردی که به عدم مغایرت آنها با قانون اعتقاد دارد مبادرت به صدور رأی مبنی بر رد شکایت می‌کند. چنانچه در مهلت مقرر قانونی، اعتراضی نسبت به این رأی واصل شود، ضمن اعلام نظر در خصوص مواردی که به ورود شکایت اعتقاد دارد، پرونده را با همان کلاسه اولیه، به پیوست دادنامه صادر شده و نظریه، توأماً جهت طرح در هیأت عمومی و صدور رأی، به اداره کل هیأت عمومی ارسال می‌کند. و- درصورتی‌که مصوبه ای به لحاظ مغایرت با موازین شرعی برای رسیدگی مطرح باشد، موضوع به ترتیب زیر جهت اظهارنظر به شورای نگهبان ارسال می‌شود: ۱- درصورتی‌که مصوبه صرفاً از حیث شرعی مورد شکایت قرار گرفته باشد، به شرح بند (۱) ماده (۸۷) قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوب ۱۴۰۲ عمل می‌شود. ۲- درصورتی‌که مصوبه ای به لحاظ مغایرت با موازین شرع و سایر جهات برای رسیدگی مطرح باشد، به شرح بند (۲) ماده (۸۷) قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوب ۱۴۰۲ اقدام می‌شود. در مواردی که مقرره مورد اعتراض به جهت ادعای مغایرت با قانون و یا خروج از حدود اختیارات مورد رسیدگی قرار می‌ گیرد، چنانچه سه چهارم اعضای هیات تخصصی قائل به رد شکایت باشند و یا هیات عمومی مقرره مورد اعتراض را ابطال نکند و یا در فرض ابطال مقرره مورد اعتراض، اثر ابطال را به زمان تصویب مقرره تسری ندهد، در این حالات تصمیم و نظر اعضاء هیات تخصصی و یا هیات عمومی، همراه با اسناد و مدارک پرونده با رعایت ترتیبات مذکور در جزء ۱ این بند به شورای نگهبان ارسال می‌گردد و نظری که مطابق ترتیبات مقرر از سوی فقهای شورای نگهبان صادر می‌شود، ملاک عمل دیوان قرار می‌گیرد. در این موارد چنانچه مصوبه از سوی فقهای شورای نگهبان مغایر شرع اعلام شود، هیات عمومی مطابق نظر فقهای شورای نگهبان بلافاصله نسبت به ابطال مصوبه اقدام می‌کند. چنانچه فقهای شورای نگهبان مقرره مورد اعتراض را خلاف موازین شرع تشخیص ندهد، در مواردی که نظر سه چهارم اعضاء هیات تخصصی بر رد شکایت از بعد قانونی و حدود اختیارات صادر شده باشد، همان هیات تخصصی از بعد شرعی مطابق نظر فقهی شورای نگهبان انشاء رای می‌کند و در مواردی که هیات عمومی مصوبه را از بعد قانونی و حدود اختیارات ابطال نکرده باشد و یا در فرض ابطال اثر آن را به زمان تصویب مقرره تسری نداده باشد، نظر فقهای شورای نگهبان بر عدم مغایرت مقرره مورد اعتراض با شرع توسط هیات عمومی انشاء می‌شود. ز- در مواردی که ضمن تقدیم دادخواست ابطال مصوبات موضوع ماده (۱۲) قانون دیوان عدالت اداری تقاضای صدور دستور موقت شده باشد، رسیدگی و اتخاذ تصمیم پس از طرح درخواست در هیأت تخصصی و کسب نظر اعضا با رعایت ماده (۳۶) قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوب ۱۴۰۲ صورت می‌گیرد.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۱۶",
        "content": "در مواردی که رئیس دیوان از صدور آرای متعارض و یا مشابه مطلع گردد و پس از بررسی، موضوع را مشمول مواد ۸۹ و ۹۰ قانون تشخیص دهد، می‌تواند آن را جهت رسیدگی و اظهارنظر به یکی از هیأت‌های تخصصی ارجاع نماید و پس از اظهارنظر هیأت مذکور موضوع در هیأت‌عمومی مطرح می‌شود و نظریه هیأت تخصصی برای هیأت‌عمومی جنبه مشورتی خواهد داشت. تبصره- در اجرای ماده (۹۱) قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوب ۱۴۰۲ چنانچه رئیس قوه قضاییه با رئیس دیوان یا بیست نفر از اعضای هیأت عمومی، هر یک از آرای هیأت عمومی یا آرای قطعی هیأت‌های تخصصی را اشتباه یا مغایر قانون تشخیص دهند، به ترتیب ماده فوق عمل خواهد شد.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۱۷",
        "content": "هیأت عمومی دیوان عدالت اداری به شرح ماده (۸) قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوب ۱۴۰۲ تشکیل می‌شود. منظور از معاونان قضایی دیوان در ماده موصوف، معاون قضایی دیوان در امور هیأت عمومی و هیأت‌های تخصصی است که در غیاب وی یکی دیگر از معاونان قضایی دیوان به انتخاب رئیس دیوان در هیأت عمومی حاضر می‌شود. حضور اعضا در جلسات هیأت الزامی است و در صورت عذر، باید مراتب در اسرع وقت ممکن و حداکثر یک روز قبل از تشکیل جلسه به طریق مقتضی به اداره کل هیأت عمومی و هیأت‌های تخصصی اعلام شود. کلیه اعضای حاضر در جلسه موظفند در رأی‌گیری شرکت نمایند و رأی‌گیری تا اخذ رأی از کلیه حاضران ادامه می‌یابد. ملاک صدور رأی در هیأت عمومی نظر اکثریت اعضای حاضر صادرکننده رأی است. سایر قضات و مشاوران و کارشناسان موضوع ماده (۷) قانون می‌توانند با دعوت رئیس دیوان یا معاون قضایی دیوان بدون داشتن حق رأی در جلسات هیأت عمومی شرکت کنند و در صورت لزوم نظرات کارشناسی خود را ارائه نمایند. هیأت عمومی دارای سه منشی از کارکنان اداری می‌باشد که زیر نظر اداره کل هیأت عمومی و هیأت‌های تخصصی به ایفای وظایف خود می‌پردازند. تبصره- قضات دارای حق رأی، مکلف به اعلام رأی خود می‌باشند و در صورت عدم مشارکت در رأی‌گیری رأی هیأت عمومی مبتنی بر رأی اکثریت رأی دهندگان صادر می‌شود.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۱۸",
        "content": "حضور طرفین شکایت یا نمایندگان یا وکلا و کارشناسان آنان به تشخیص رئیس دیوان یا معاون قضایی دیوان یا اکثریت قضات بلامانع است. اشخاص مذکور از طریق اداره کل هیأت‌عمومی دعوت می‌شوند. تبصره۱ـ رؤسای هیأت‌های تخصصی یا مدیرکل هیأت عمومی نیز می‌توانند پیشنهاد دعوت از طرفین را به رئیس دیوان بدهند. این دعوت پس از موافقت رئیس دیوان یا معاون قضایی دیوان انجام خواهد شد. تبصره۲ـ معاونت آموزش، پژوهش و پیشگیری می‌تواند با موافقت رئیس دیوان، از استادان دانشگاه، دانشجویان، کارشناسان و قضات شاغل در سایر مراجع قضایی جهت حضور در جلسات هیأت‌عمومی برای اهداف آموزشی یا پژوهشی دعوت نماید. در صورت موافقت، مراتب جهت هماهنگی‌های لازم به معاون قضایی دیوان اعلام می‌شود.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۱۹",
        "content": "اداره جلسه و رعایت ترتیب مذاکرات حفظ نظم و نظارت بر حسن اجرای مقررات این آیین‌نامه بر عهده رئیس جلسه خواهد بود و وی می‌تواند در راستای انجام وظایف مذکور و اداره مناسب جلسه در هر مورد که تشخیص می‌دهد و بدون این که موافق یا مخالف محسوب شود، تذکرات لازم را ارائه داده و در مذاکرات وارد شود.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۲۰",
        "content": "در صورت تشخیص رئیس جلسه دستور کار هیأت عمومی توسط یکی از قضات و یا یکی از کارکنان اداری دیوان قرائت می‌شود.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۲۱",
        "content": "جلسات هیأت‌عمومی هر هفته یکبار برگزار می‌شود. در صورت ضرورت، با اعلام قبلی رئیس دیوان یا معاون قضایی دیوان، برگزاری جلسه فوق‌العاده بلامانع است. همچنین، جلسات هیأت‌عمومی به تشخیص رئیس دیوان می‌تواند خارج از وقت اداری برگزار شود. تبصره ـ حداکثر مدت برگزاری هر جلسه هیأت‌عمومی عادی یا فوق‌العاده، چهار ساعت متوالی یا با تنفس می‌باشد، مگر آنکه رئیس دیوان یا معاون قضائی دیوان بنا به‌ضرورت ترتیب دیگری اتخاذ نماید.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۲۲",
        "content": "دستور جلسات هیأت‌عمومی به ترتیب وصول پرونده‌ها از طریق اداره کل هیأت‌ها و با رعایت موضوعات مطروحه از قبیل ابطال، ایجاد رویه و وحدت رویه و همچنین اولویت پرونده‌های مربوط به موضوع تخصصی، حداقل ظرف ۴۸ ساعت قبل از تشکیل جلسه، از طریق سامانه مربوط به هیأت‌عمومی در اختیار قضات و در صورت لزوم به تشخیص رئیس دیوان، در اختیار مشاوران موضوع ماده (۷) قانون قرار می‌گیرد. تبصره ـ در موارد ضروری، رئیس دیوان می‌تواند اولویت دستور هیأت‌عمومی را تعیین نماید.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۲۳",
        "content": "آمار تعداد حاضرین در جلسه به طریق مقتضی (از طریق رایانه یا غیر آن) به رؤیت رئیس جلسه می‌رسد.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۲۴",
        "content": "رأی‌گیری به طریق مقتضی (از طریق رایانه یا غیر آن) انجام و در هر حال، علنی خواهد بود.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۲۵",
        "content": "قبل از طرح پرونده در هیأت عمومی، رئیس دیوان می‌تواند نظر کتبی مشاوران دیوان درخصوص موضوع مطروحه را اخذ و آن را در اختیار قضات حاضر در جلسه هیأت‌عمومی قرار دهد.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۲۶",
        "content": "به هنگام رسیدگی به هر یک از دستور جلسات هیأت عمومی، اعضای هیأت جهت اظهارنظر ثبت نام می‌کنند و در صورت وجود نظر مخالف، به ترتیب حداکثر دو نفر موافق و مخالف هر یک حداکثر به مدت ۵ دقیقه صحبت می‌کنند. پس از اظهارنظر، چنانچه کفایت مذاکرات از جانب یکی از اعضاء یا رئیس دیوان پیشنهاد گردد راجع به کفایت مذاکرات رأی‌گیری می‌شود و اگر اکثریت به کفایت مذاکرات رأی دهند نسبت به اصل موضوع رأی‌گیری می‌شود. چنانچه اکثریت اعضای هیأت‌عمومی با کفایت مذاکرات موافقت نکردند، حداکثر دو نفر موافق و دو نفر مخالف دیگر نیز راجع به موضوع اظهارنظر می‌نمایند. سپس نسبت به اصل موضوع رأی‌گیری می‌شود. تبصره۱ـ چنانچه در رابطه با دستور جلسه مخالفی وجود نداشته باشد، رئیس هیأت تخصصی مربوط یا یکی از اعضای آن به پیشنهاد رئیس حداکثر به مدت ۵ دقیقه راجع به موضوع توضیح می‌دهد و سپس رأی‌گیری به عمل می‌آید. تبصره۲ـ چنانچه به نظر یک یا چند تن از اعضای جلسه دستور جلسه دارای ابهام بوده یا نیاز به تکمیل داشته باشد، ابتدا یکی از اعضاء راجع به ابهام یا نقص موجود توضیح می‌دهد. در صورت تأیید اکثریت اعضاء پرونده جهت تکمیل و یا رفع ابهام به هیأت‌ تخصصی مربوط اعاده می‌گردد.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۲۷",
        "content": "اظهارنظرها باید در چارچوب دستور جلسه باشد و برخورد و رفتار حاضرین نباید موجب قطع کلام ناطق یا اخلال در نظم جلسه شود. در صورت عدم رعایت مفاد این ماده رئیس جلسه تذکر لازم را خواهد داد.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۲۸",
        "content": "چنانچه در جریان رسیدگی به یک پرونده، رئیس جلسه حضور طرفین دعوا، نمایندگان آنها یا کارشناسان یا اشخاص دیگری را جهت ادای توضیح ضروری تشخیص دهد، در صورت موافقت اکثریت اعضای حاضر، پرونده از دستور خارج خواهد شد و مدیر کل هیأت‌عمومی موظف است از اشخاص مزبور جهت شرکت در جلسه هیأت‌عمومی دعوت به‌عمل آورد. تبصره ـ پس از قرائت رأی یا نظریه هیأت تخصصی، هرگاه اشخاص موضوع ماده فوق در هیأت‌عمومی حضور داشته باشند، توضیح لازم را ارائه و به سئوالات مطروحه پاسخ خواهند داد.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۲۹",
        "content": "در صورت حضور طرفین دعوا یا نمایندگان و کارشناسان آنان در جلسات هیأت عمومی، اظهارنظر ماهوی اعضای هیأت و همچنین رأی‌گیری، در غیاب مدعوین و بـدون حضـور آنـان صـورت می‌گیـرد، مگر آنکه رئیس جلسـه حضـور آنان را بـلامـانـع تشخیص‌دهد.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۳۰",
        "content": "هیأت‌عمومی دیوان با شرکت حداقل دوسوم قضات دیوان به ریاست رئیس دیوان و یا معاون قضائی وی تشکیل می‌شود و ملاک صدور رأی، نظر اکثریت اعضای حاضر است. در موارد ابطال مصوبه، اصل تعارض آراء، تشابه آراء و نیز کفایت مذاکرات که براساس آری یا نه رأی‌گیری به‌عمل می‌آید. بند سوم ـ رسیدگی به درخواست ابطال مصوبات",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۳۱",
        "content": "در هر پرونده مربوط به دادخواست ابطال مقررات موضوع بند (۱) ماده (۱۲) قانون دیوان عدالت اداری رئیس یا نایب رئیس هیأت تخصصی یا یکی از اعضای هیأت تخصصی به انتخاب رئیس هیأت تخصصی گزارشی از پرونده را که حاوی خلاصه‌ای از اظهارات و دلایل شاکی و مشتکی عنه است به اعضای هیأت عمومی ارائه می‌دهد در صورت لزوم و به تشخیص رئیس جلسه، متن دادخواست ابطال و پاسخ کتبی دستگاه طرف شکایت نیز قرائت خواهد شد. در موارد مربوط به اعمال سایر صلاحیتهای هیأت عمومی نیز رئیس یا نایب رئیس هیأت تخصصی یا یکی از اعضای هیأت تخصصی به انتخاب رئیس هیأت تخصصی گزارشی از پرونده را به هیأت عمومی ارائه می‌نماید.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۳۲",
        "content": "چنانچه دستور جلسه هیأت‌عمومی، اعتراض به رأی هیأت‌ تخصصی موضوع بند (ب) ماده ۸۴ قانون باشد ابتدا، رأی هیأت تخصصی و سپس متن اعتراض قرائت می‌شود.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۳۳",
        "content": "در مواردی که درخواست ابطال مصوبه‌ای در هیأت تخصصی به لحاظ مغایرت با شرع مورد رسیدگی قرارگرفته و هیأت تخصصی نیز به استناد نظر فقهای شورای نگهبان شکایت را رد کرده باشد، این شکایت مشمول اعتراض موضوع بند ب ماده ۸۴ قانون نخواهد بود.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۳۴",
        "content": "در مواردی که اعمال ماده ۱۳ قانون مبنی بر تسری اثر ابطال مصوبه به‌زمان تصویب در دستور کار هیأت‌عمومی قرار دارد، پس از قرائت گزارش هیأت تخصصی مربوط و استماع نظرات موافقین و مخالفین، رأی‌گیری به‌عمل می‌آید.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۳۵",
        "content": "چنانچه درخواست ابطال مصوبه متضمن درخواست تسری ابطال به زمان تصویب آن به شرح ماده ۱۳ قانون بوده، لکن هیأت‌عمومی در جلسه رسیدگی به اصل موضوع نسبت به این درخواست اتخاذ تصمیم نکرده باشد، به محض اطلاع، موضوع از طریق اداره کل هیأت‌عمومی در اولین جلسه هیأت‌عمومی طرح و نسبت به این قسمت از درخواست نیز اتخاذ تصمیم به عمل خواهد آمد. در فرضی که درخواست مزبور پس از اتمام جلسه رسیدگی هیأت‌عمومی و بطور جداگانه واصل شود موضوع خارج از نوبت و بدون نیاز به تبادل لایحه به هیأت تخصصی مربوط ارجاع تا در اولین جلسه هیأت تخصصی مورد رسیدگی قرار گرفته و نتیجه بلافاصله به اداره کل هیأت‌عمومی اعلام می‌شود. این نظریه در نخستین جلسه هیأت‌عمومی طرح و مورد رسیدگی قرار می‌گیرد. بند چهارم ـ رسیدگی به‌درخواست صدور رأی وحدت رویه و رأی ایجاد رویه",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۳۶",
        "content": "در موارد صدور رأی وحدت رویه یا ایجاد رویه، موضوع مواد (۸۹) و (۹۰) قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوب ۱۴۰۲، ابتدا رئیس یا نایب رئیس هیأت تخصصی یا یکی از اعضای هیأت تخصصی به انتخاب رئیس هیأت تخصصی در خصوص گزارش هیأت تخصصی و همچنین مفاد نظریه اتفاقی و یا نظریه اکثریت و اقلیت اعضای هیأت تخصصی توضیحات لازم را ارائه می‌نماید. سپس موافقان و مخالفان به ترتیب مذکور در ماده (۳۷) این آیین‌نامه اظهارنظر می‌کنند.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۳۷",
        "content": "در مورد تعارض یا تشابه آرای اعلامی موضوع مواد ۸۹ و ۹۰ قانون، رئیس دیوان می‌تواند قبل از اخذ رأی هیأت عمومی، درخواست خود درخصوص موارد مذکور را استرداد نماید. درصورتی‌که رأی‌گیری به‌عمل آمده لکن رأی مربوط هنوز انشاء نشده باشد موضوع به طریق پیش‌بینی شده در ماده ۹۱ قانون قابل طرح و رسیدگی مجدد در هیأت‌عمومی خواهد بود.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۳۸",
        "content": "پس از رأی‌ اکثریت اعضای حاضر هیأت به اصل تعارض، هر یک از قضات حاضر می‌توانند با رعایت ماده ۲۶ این آیین‌نامه نسبت به هر یک از آرای صادر شده از لحاظ مبانی و مستندات و انطباق با قوانین و مقررات مربوط اظهارنظر کنند. سپس در مورد تشخیص رأی صحیح اخذ رأی خواهد شد. ملاک در این خصوص رأی اکثریت نسبی حاضرین است.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۳۹",
        "content": "در مورد درخواست صدور رأی ایجاد رویه، پس از اظهارنظر موافقین و مخالفین با رعایت ماده ۲۶ این آیین‌نامه و اعلام کفایت مذاکرات، نسبت به ایجاد رویه رأی‌گیری خواهد شد.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۴۰",
        "content": "در صورت درخواست اعمال ماده ۹۱ قانون، پس از قرائت گزارش هیأت تخصصی که حاوی نظر رئیس قوه قضاییه یا رئیس دیوان است و همچنین قرائت رأی یا آرای مورد بحث، با رعایت مواد ۲۶ و ۳۰ این آیین‌نامه رأی‌گیری به‌عمل می‌آید.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۴۱",
        "content": "چنانچه بلافاصله پس از رأی‌گیری به هر دلیل، رأی مأخوذه به نظر رئیس جلسه مخدوش تشخیص داده شود، مجدداً رأی‌گیری به‌عمل خواهد آمد.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۴۲",
        "content": "در اجرای ماده ۹۷ قانون، رئیس جلسه می‌تواند پس از اخذ رأی درخصوص هر پرونده، یکی از قضات حاضر را به‌منظور تنظیم و نگارش رأی تعیین نماید. انشاء رأی به‌عهده رئیس دیوان یا یکی از اعضاء اکثریت هیأت به انتخاب رئیس دیوان است.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۴۳",
        "content": "مشروح مذاکرات هیأت‌عمومی به صورت صوتی و تصویری یا به هر نحو مقتضی دیگر ضبط و نگهداری می‌گردد.",
        "audioUrl": ""
      },
      {
        "article": "ماده ۴۴",
        "content": "این آیین‌نامه در ۴۴ ماده و ۱۶ تبصره در تاریخ ۴/۱۱/۱۳۹۳ به تصویب رئیس قوه قضاییه رسید.",
        "audioUrl": ""
      }
    ]
  }
}